Wijn in brand

Wanneer het vuur de wijnstreken bereikt

In heel Europa en in diverse wijnregio’s over de hele wereld is brand opnieuw een vast onderdeel van het groeiseizoen geworden.

In Frankrijk, Spanje en Griekenland hebben bosbranden grote stukken bos, landbouwgrond en plattelandsgemeenschappen verwoest. In de buurt van Bordeaux hebben de vlammen de beroemdste wijngaarden van de regio weliswaar niet rechtstreeks verwoest, maar ze hebben wel het bredere landschap rond een van ’s werelds grootste wijngebieden verwoest. In Spanje hebben de branden provincies als León, Zamora en Castellón getroffen. In Griekenland hebben regio’s rond Attica, Boeotië en Evia te maken gehad met evacuaties en een extreem brandgevaar. Buiten Europa kampt ook het Okanagan-gebied in British Columbia, een van de belangrijkste wijnregio’s van Canada, met ernstige dreiging door bosbranden.

Bij wijn is de schade in eerste instantie niet altijd zichtbaar.

Wanneer wijnstokken in brand vliegen, is het verlies onmiddellijk en verwoestend: verwoeste wijngaarden, beschadigde wijnkelders, verloren apparatuur, verwoeste landschappen en jaren werk die in een paar uur teniet zijn gedaan. Maar vaak vormt rook de grotere bedreiging. Druiven kunnen stoffen uit de rook van bosbranden opnemen, vooral vlak voor de oogst. Deze stoffen kunnen later in de wijn terugkomen als rookaroma’s: geuren en smaken van as, verbrand hout, medicinale rook of een bittere, drogende afdronk.

Californië heeft de wereld laten zien hoe ernstig dit kan zijn. In 2020 dwongen bosbranden in Napa en Sonoma verschillende producenten om een wijnjaar helemaal over te slaan, percelen te declasseren of uiterst moeilijke beslissingen te nemen over wat er nog wel gebotteld kon worden. Het probleem is dat rookverontreiniging niet altijd meteen duidelijk is. Een wijn kan er in de kelder normaal uitzien, maar tijdens de gisting, rijping of zelfs na het bottelen meer rookaroma's gaan vertonen.

Daarom is brand uitgegroeid tot een van de meest zorgwekkende klimaatrisico’s voor kwaliteitswijnen. Het gaat niet alleen om hitte. Het gaat ook om droogte, vroege oogsten, een lager zuurgehalte, gestresste wijnstokken, blootstelling aan rook, onzekere kwaliteit en, in het ergste geval, volledig oogstverlies.

En toch kunnen wijngaarden ook deel uitmaken van de oplossing. In sommige landschappen kunnen goed beheerde wijnstokken fungeren als brandgangen, waardoor de voortgang van de vlammen wordt vertraagd op plekken waar bos of droog struikgewas anders heviger zou branden. Wijnregio’s zijn kwetsbaar, maar ze zijn ook nauw verweven met de manier waarop we het land beheren.

Wijn weerspiegelt immers altijd de streek en het oogstjaar waaruit hij afkomstig is. In toenemende mate betekent dat ook dat hij de klimaatuitdagingen van zijn tijd weerspiegelt.

Voor wijnmakers verandert hierdoor ook het hele ritme van het jaar.

De oogst is niet langer een vast seizoensritueel, maar een veranderlijk fenomeen. In de Champagne bereiden de producenten zich voor op een van de vroegste oogsten ooit, in sommige gebieden zal het plukken naar verwachting rond half augustus beginnen en zullen de verkoopbare opbrengsten lager uitvallen als gevolg van hitte en droogte. Ook in de Bourgogne en Bordeaux wordt rekening gehouden met vroegere oogsten en kleinere opbrengsten, terwijl in sommige Franse regio’s de druiven bijna een maand eerder worden geplukt dan gebruikelijk.

Voor wijnbouwers betekent dit moeilijke beslissingen: vroeg oogsten om de zuurgraad te behouden, wachten op fenolische rijpheid en het risico lopen op een hoger alcoholgehalte of blootstelling aan rook, het bladbeheer aanpassen, jonge wijnstokken beschermen tegen droogte, en snellere keuzes maken in het proces wanneer het fruit in een gestresste toestand aankomt. Het werk wordt minder voorspelbaar, duurder en emotioneel zwaarder. Een wijnjaar als dit is niet alleen een verhaal over het klimaat. Het is ook een menselijk verhaal.